Diabetes type 2

Huidige situatie
Mensen met diabetes mellitus type 1 worden behandeld in het ziekenhuis, terwijl mensen met type 2 behandeld worden door de huisarts/POH. De behandeling van type 1 is aanzienlijk duurder dan behandeling van type 2. Uit onderzoek is bekend dat zo’n 5 % van de mensen met type 1 die in behandeling is in de tweede lijn, foutief is gediagnosticeerd en type 2 heeft. Momenteel wordt er alleen ad hoc opnieuw gediagnosticeerd, op basis van onderbuikgevoel van de internist.

In het Verenigd Koninkrijk is een diagnostisch stroomschema ontwikkeld dat met succes de 5% verkeerd gediagnosticeerde patiënten identificeert. De effectiviteit van het stroomschema is wetenschappelijk aangetoond door Fonteinopoulou et al (2020).

Verandering
In de nieuwe situatie worden systematisch alle mensen die drie jaar of langer de diagnose diabetes mellitus 1 hebben opnieuw gediagnosticeerd in de tweede lijn. Na drie jaar zijn de gebruikte biomarkers (C-peptide) namelijk optimaal onderscheidend. Voor herdiagnose wordt het bewezen stroomschema gebruikt en toegevoegd aan bloedonderzoek dat toch al uitgevoerd wordt.

Deze werkwijze sluit aan bij de RTA Diabetes. Hierin staat dat patiënten met type 2 terugverwezen worden naar de eerste lijn als behandeling in tweede lijn geen toegevoegde waarde meer heeft.

Pilot
Begin april 2026 is een pilot gestart in het UMC Utrecht van in eerste instantie drie maanden. Tijdens de pilot verschijnt in het HiX-sjabloon bij elke jaarcontrole van iemand met diabetes type 1 een nieuw verplicht invulveld met de vraag of de patiënt binnen de inclusiecriteria valt. Als dit het geval is, worden er aanvullende bloedwaardes gemeten tijdens het bloedonderzoek dat standaard bij het volgende polibezoek van de patiënt wordt uitgevoerd. Na de uitkomsten van het aanvullende bloedonderzoek voert de arts het stroomschema uit en bepaalt de diagnose. Het succes van de pilot wordt geëvalueerd door een vragenlijst voor te leggen aan de artsen die de nieuwe werkwijze hebben gebruikt.

Eerste bevindingen pilot
Uit de eindevaluatie met de acht betrokken artsen blijkt dat zij positief zijn over de nieuwe werkwijze en deze willen blijven toepassen. Op basis van de evaluatie worden enkele aanpassingen doorgevoerd, waaronder een verduidelijking van de in- en exclusiecriteria en verbeteringen in het HiX-sjabloon. 

Vanwege de beperkte looptijd van de pilot kon het proces rondom terugverwijzing nog slechts beperkt worden geëvalueerd. Tot nu toe zijn drie patiënten geherclassificeerd. De pilot richtte zich daarom voornamelijk op de praktische uitvoerbaarheid van de nieuwe werkwijze.

Om de werkwijze bij een grotere patiëntengroep te toetsen en meer inzicht te krijgen in de ervaringen van huisartsen met de terugverwijzing, wordt de pilot uitgebreid naar het St. Antonius Ziekenhuis en het Diakonessenhuis.

Product owner 
Thomas van Sloten, internist-vasculair geneeskundige, UMC Utrecht

Teamleden
Ingo Eland (internist, Antonius), Gerdien Belle-Van Meerkerk (internist, Diakonessenhuis), Arwin Quaak (projectleider, Sterkz.org) 

Huidige situatie
Mensen met diabetes mellitus type 2 worden regelmatig rechtstreeks verwezen vanuit de huisartsenpraktijk naar de tweede lijn, zonder voorafgaande consultatie van de kaderhuisarts. Hierdoor wordt niet alleen de expertise van de kaderhuisarts onvoldoende benut, het leidt ook tot onnodige tweedelijnszorg. 

In 2022 is een RTA Diabetes Mellitus type 2 opgesteld door RSO Trijn. Hierin staat dat bij behoefte aan aanvullende expertise eerst een kaderhuisarts wordt geconsulteerd voor verwijzing naar de tweede lijn. In de praktijk wordt de RTA niet voldoende nageleefd. In de NHG-standaard Diabetes Mellitus type 2 uit 2024 staat dat het merendeel van deze zorg in de huisartsenpraktijk kan plaatsvinden. 

Verandering
Voor iedere patiënt met diabetes type 2 wordt vóór verwijzing naar de tweede lijn een gerichte triage uitgevoerd waarin wordt bepaald of specialistische zorg werkelijk nodig is. Als onderdeel van deze triage consulteert de huisarts of POH-S de kaderhuisarts via VIPLive. De kaderhuisarts geeft een advies binnen drie werkdagen. Op basis van dit advies wordt de zorg in de eerste lijn gecontinueerd. Als passende zorg niet mogelijk is in de eerste lijn, volgt een verwijzing naar de tweede lijn. De werkwijze is als volgt:

1. POH-S (of huisarts) signaleert behoefte aan aanvullende expertise.
2. Consultatie kaderhuisarts diabetes.
3. Zorg continueren eerste lijn of verwijzing (met advies kaderhuisarts) naar de tweede lijn.
4. Triage internist indien verwezen is naar de tweede lijn.

Pilot  
De pilot is in juni 2026 gestart bij huisartsenpraktijken die zijn aangesloten bij UNICUM Huisartsenzorg. 

Product owner
Floris Hirsch, kaderhuisarts Diabetes, UNICUM Huisartsenzorg

Teamleden
Anne van der Schouw (consulent chronische zorg Sterkz.org), Connie Lamers (praktijkconsulent UNICUM), Willemijn Tieleman (projectleider, UMCU)

Product owner 
Alex Muller, internist-endocrinoloog, Diakonessenhuis

Teamleden
Eline van der Valk (internist UMCU), Monique Bakker (chronisch zorgconsulent RegiozorgNU),  Vera Elschot (huisarts RegiozorgNU), Willemijn Tieleman (projectleider UMCU)

Voor patiënten die blijven aandringen op specialistische zorg omdat zij twijfelen aan de eerstelijnsbehandeling, wordt een eenmalig (digitaal) meekijkconsult ingezet. De specialist beoordeelt de situatie, bevestigt wanneer de behandeling veilig in de eerste lijn kan blijven en geeft de patiënt het benodigde vertrouwen. Hierdoor worden onnodige verwijzingen én herhaalde huisartsconsulten voorkomen, terwijl de regie bij de huisarts blijft.

Product owner
Thomas van Sloten, internist-vasculair geneeskundige, UMC Utrecht

Een directe consultatielijn tussen de POH-S in de eerste lijn en diabetesverpleegkundigen in de tweede lijn maakt het mogelijk om vragen over bijvoorbeeld insulinegebruik of materialen snel en laagdrempelig af te stemmen. Hierdoor kunnen praktische knelpunten sneller worden opgelost en blijft onnodige verwijzing achterwege.