Slaapproblemen kinderen en volwassenen

Eerstelijnszorg biedt met betere diagnostiek en begeleiding oplossingen voor slaapproblemen, terwijl complexe gevallen snel kunnen worden doorverwezen. Een focus op vroegtijdige interventie door middel van verschillende initiatieven zorgt voor betere slaap in de regio.

Hieronder zie je de veranderingen waar we aan werken en de fase waarin deze zitten. De fasering is als volgt: initiatie – onderzoek – pilot – opschaling.

Veranderingen waaraan we werken

Integrale gezinspoli – Huilen in de juiste richting – opschaling

Huidige situatie
We zien een versnippering in de keten waar het gaat om de hulp en informatievoorziening aan ouders met excessief huilende baby’s. Er wordt onvoldoende samenhang ervaren tussen Jeugdgezondheidszorg (JGZ), huisarts en ziekenhuis. Sinds 2025 past JGZ Utrecht Stad naar tevredenheid van ouders en zorgprofessionals een werkwijze toe rondom de vernieuwde JGZ-richtlijn en troostmethodiek voor excessief huilende baby’s.

Verandering
Er komt een uniforme, regionaal gedragen en bekende aanpak voor huilbaby’s. Ouders die zorgen hebben over hun excessief huilende baby komen bij de JGZ of huisarts terecht. JGZ is hierbij regiehouder. Dat betekent dat de huisarts verwijst naar de JGZ, tenzij er alarmerende signalen zijn bij de baby. De JGZ begeleidt en instrueert ouders in de 5S-troosttechniek voor het omgaan met hun huilende baby. Daarnaast hebben ouders toegang tot regionaal goed vindbare en geüniformeerde informatie. Bij aanhoudende zorgen, stress of verdenking van een medische oorzaak, kan de huilbaby laagdrempelig worden doorverwezen naar de Advanced Baby Care (ABC)-poli in het St. Antonius of Diakonessenhuis, waar de baby somatisch wordt beoordeeld. Bij zorgen vanuit de kinderartsen op de ABC poli kan een second opinion in het WZK worden aangevraagd.

Twee onderdelen
Deze verandering bestaat uit twee onderdelen.

Deel A – JGZ
Het regionaal opschalen van de vernieuwde richtlijn, de troostmethodiek en uniforme informatievoorziening voor ouders. Via een train-de trainersessie worden zes JGZ-medewerkers van JGZ Utrecht Stad en GGD regio Utrecht geschoold, die vervolgens hun collega’s trainen in de werkwijze. Tegelijkertijd maken we de informatie over excessief huilen eenduidig. Zodra deze werkwijze is geïmplementeerd en de benodigde expertise binnen de JGZ beschikbaar is, start deel B.

Deel B – huisartsen
De pilot richt zich op de inrichting van de regionale werkwijze binnen huisartsenpraktijken. Met een nulmeting wordt in kaart gebracht in hoeverre huisartsen bekend zijn met de werkwijze. Vervolgens wordt de regionale werkwijze verspreid en vindt na drie maanden een hermeting plaats. Zo wordt inzichtelijk of huisartsen de werkwijze kennen, toepassen en of dit leidt tot een verandering in de dagelijkse praktijk.

De pilot wordt uitgevoerd bij huisartsen die zijn aangesloten bij de RHO’s Sterkz.org, RegioZorgNu en UNICUM. De start staat gepland voor november, nadat de scholing binnen de JGZ is afgerond.

Product owner
Ineke de Kruijff, kinderarts, St. Antonius Ziekenhuis

Teamleden
Laura van der Neut (verpleegkundig specialist Neonatologie, St. Antonius), Annelies de Vos (voorzorgverpleegkundige GGD regio Utrecht), Marie-Louise van Doorn (JGZ stad Utrecht)

Diagnostiek en behandeling slaapproblemen – pilot

Huidige situatie
Voor het diagnosticeren van patiënten met slaapproblematiek gebruiken huisartsen geen uniforme werkwijze. Er ontbreekt kennis en er zijn weinig handvatten om goed te diagnosticeren. Om deze reden wordt er gemakkelijk doorverwezen naar de somnoloog in de tweede lijn.

Verandering
Diagnosestelling vindt in principe in de eerste lijn plaats. Hiervoor vult een patiënt met slaapproblematiek de online de HSDQ-vragenlijst in en houdt gedurende één week een slaapdagboek bij. Op basis hiervan stelt de huisarts de diagnose. Alleen bij twijfel wordt een expert-huisarts geraadpleegd als deze aanwezig is in de regio. Als de expert-huisarts geen uitsluitsel kan geven, kan er een meedenkadvies bij de somnoloog worden aangevraagd. Bij blijvende onduidelijkheid, volgt een fysieke verwijzing naar de slaappoli. De vragen uit de HSDQ ondersteunen het vervolgconsult door gestructureerd inzicht te geven in dezelfde aspecten die de NHG-standaard adviseert uit te vragen.

Twee pilots
Deze verandering bestaat uit twee samenhangende pilots: één voor de diagnostiek van insomnie en één voor de behandeling. De pilot voor diagnostiek start zodra uit de externe pilot blijkt dat behandeling met slaaprestrictie binnen de huisartsenpraktijk uitvoerbaar is.

Pilot diagnostiek
De pilot wordt uitgevoerd in huisartsenpraktijken in IJsselstein. Huisartsen en POH’s-GGZ volgen een scholing waarin de nieuwe diagnostische werkwijze centraal staat. Hierbij leren zij werken met de HSDQ-vragenlijst, het slaapdagboek en de interpretatie van de uitkomsten. Ook wordt aandacht besteed aan de bijbehorende eerstelijnsbehandeling. Gedurende drie maanden wordt gevolgd in hoeverre de nieuwe werkwijze in de praktijk wordt toegepast. Na afloop wordt de pilot geëvalueerd en wordt onderzocht of diagnostiek van insomnie vaker plaatsvindt en vaker leidt tot passende zorg.

Pilot behandeling
Wanneer tijdens de diagnostiek insomnie wordt vastgesteld, start het tweede deel van de pilot. De behandeling vindt plaats binnen de eigen huisartsenpraktijk volgens de NHG-richtlijnen en maakt gebruik van de slaaprestrictiemethode. Tijdens de pilot wordt bijgehouden hoe vaak slaaprestrictie wordt ingezet, welke zorgverlener de behandeling uitvoert en hoe patiënten de behandeling ervaren. Daarnaast wordt onderzocht of de verkorte scholing voldoende handvatten biedt voor huisartsen en POH’s-GGZ om deze behandeling zelfstandig uit te voeren.

Deze pilot sluit aan op de al lopende externe pilot naar de inzet van een POH-Slaap. De resultaten geven aanvullend inzicht in de haalbaarheid van taakverbreding binnen de huisartsenpraktijk en de praktische uitvoerbaarheid van de nieuwe werkwijze voor diagnostiek en behandeling van insomnie.

Product owner
Bart van Pinxteren, huisarts, Sterkz.org

Teamleden
Stéphanie van Emmerik (projectmanager/stadscoördinator Sterkz.org), Ron Plooij (Consulent GGZ, UNICUM), vacant (huisarts UNICUM)

Mogelijke veranderingen

Nader te bepalen

Veranderingen die zijn gestopt

Voorkomen langdurig gebruik van benzodiazepine na ontslag uit ziekenhuis

Het idee was om ervoor te zorgen dat patiënten bij ontslag uit het ziekenhuis niet onnodig en langdurig benzodiazepinen blijven gebruiken. Door het ontslagproces aan te passen, zou automatisch worden bepaald en vastgelegd of iemand zou moeten afbouwen of stoppen

Na drie maanden verkennen bij het St. Antonius en UMC Utrecht werd duidelijk dat de impact op zorggebruik moeilijk te bepalen was vanwege de vele secundaire gezondheidseffecten van benzodiazepinen. Daarnaast bleek tussen ziekenhuizen onderling, en tussen verschillende afdelingen binnen hetzelfde ziekenhuis, een wisselend beeld en beleid te bestaan rondom het gebruik van benzodiazepinen.