Gynaecologische klachten

We kijken welke zorg voor vrouwen met gynaecologische klachten we dichter bij huis kunnen organiseren en wie daarvoor de juiste expertise heeft. Denk aan pessariumzorg door bekkenfysiotherapeuten of begeleiding bij overgangsklachten door een overgangsconsulent, met specialistische expertise als dat nodig is.

Hieronder zie je de veranderingen waar we aan werken en de fase waarin deze zitten. De fasering is als volgt: initiatie – onderzoek – pilot – opschaling.

Veranderingen waaraan we werken

Plaatsen van pessaria door bekkenfysiotherapeut – pilot

Huidige situatie
Vrouwen met prolapsklachten (verzakking) worden vaak verwezen naar de tweede lijn voor een pessarium voor het aanmeten, plaatsen en de eerste controles. Een klein deel van de huisartsen plaatst zelf een pessarium en veel vrouwen zijn al onder behandeling bij een bekkenfysiotherapeut.

Verandering
We onderzoeken hoe geschoolde bekkenfysiotherapeuten pessaria in de eerste lijn kunnen aanmeten en plaatsen bij vrouwen met prolapsklachten. Daarbij benutten zij hun expertise in de bekkenbodemfunctie en begeleiden zij vrouwen bij het gebruik van het pessarium. Binnen de pilot maken de betrokken zorgverleners afspraken over verwijzing, indicatiestelling, controles en – terugkoppeling. Ook spreken zij af wanneer overleg met of verwijzing naar de gynaecoloog nodig is.

Beoogd effect
We willen vrouwen met prolapsklachten sneller helpen doordat hun bekkenfysiotherapeut zelf een pessarium kan aanmeten en plaatsen. Zo zijn minder afspraken bij verschillende zorgverleners nodig en beperken we verwijzingen naar het ziekenhuis voor zorg die in de eerste lijn kan plaatsvinden.

Pilot
Vanaf september 2026 wordt een jaarlang een pilot uitgevoerd. De pilot start met scholing van bekkenfysiotherapeuten van BFT Heuvelrug en Het Kruispunt Vechtstreek bij het Diakonessenhuis. Zodra zij het aanmeten en plaatsen van pessaria beheersen, kunnen zij dit toepassen bij vrouwen die zij al behandelen en voor wie een pessarium passend is. Als aanvullende patiënten nodig zijn, maken we afspraken met omliggende huisartsenpraktijken over rechtstreekse verwijzing. Samen bespreken we hoe we dit veilig organiseren en welke afspraken huisartsen daarvoor nodig hebben.

Tijdens de pilot evalueren we de praktische uitvoerbaarheid en de samenwerking. Daarbij kijken we vooral of de bekkenfysiotherapeuten zich bekwaam voelen en pessariumzorg als een passend, integraal onderdeel van hun werk zien. Deze zorg behoort nu niet officieel tot hun takenpakket.We verzamelen ervaringen van patiënten, huisartsen, bekkenfysiotherapeuten en gynaecologen. Die gebruiken we om te bepalen welke scholing, begeleiding en afspraken nodig zijn om deze zorg veilig uit te voeren en de bekwaamheid te borgen. Deze afspraken kunnen we vervolgens gebruiken bij bredere invoering.

Product owner
Willeke van der Neut, bekkenfysiotherapeut, Het Kruispunt (UNICUM)

Teamleden
Sabrina Baijens (gynaecoloog Diakonessenhuis), Mi Sun van der Mannen (projectleider, UNICUM)

Spiralenzorg op de juiste plek – onderzoek

Huidige situatie
Spiraalplaatsingen behoren volgens de NHG-richtlijn ‘Anticonceptie’ tot reguliere anticonceptiezorg binnen de eerste lijn (via huisarts of verloskundige). Uit verwijsdata blijkt echter dat spiralen regelmatig binnen de tweede lijn geplaatst worden. Een groot deel van deze spiraalplaatsingen betreft geen complexe medische of gynaecologische zorgvraag, waardoor deze ook veilig in de eerste lijn kunnen plaatsvinden.

Verandering
Huisartsen die zelf spiralen plaatsen blijven dit doen volgens de bestaande werkwijze. Daarnaast worden verloskundigen beter gepositioneerd als eerstelijnsaanbieder voor spiraalplaatsingen. Verloskundigen zijn bekwaam in het leveren van anticonceptiezorg en beschikken over de benodigde expertise, faciliteiten en diagnostische ondersteuningen (waaronder echografie) om reguliere spiraalplaatsingen veilig uit te voeren. Zo blijven spiraalplaatsingen conform de NHG-standaard binnen de eerste lijn. Alleen voor spiraalplaatsingen waar een complexe zorgvraag geldt, wordt verwezen naar de gynaecoloog.

Beoogd effect
Door de verloskundige beter te positioneren als eerstelijnsaanbieder voor spiraalplaatsingen, blijft het plaatsen van spiralen (waar mogelijk) binnen de eerste lijn en leveren we de juiste zorg op de juiste plek. Dit leidt tot minder doorverwijzingen naar de tweede lijn en meer capaciteit op de poli’s gynaecologie voor het opvangen van complexe gynaecologische zorgvragen. Vrouwen met een anticonceptievraag kunnen sneller en dichter bij huis geholpen worden.

Product owner
Linda Oberhammer, kaderhuisarts urogynaecologie, Sterkzorg

Teamleden
Pascale Schure (verloskundig huisarts, RegiozorgNU), Bernadette Raterink (verloskundige, FOCUS verloskundig centrum, Sterkz.org), Kayleigh Hoogenboom (projectleider, St. Antonius Ziekenhuis), Mi Sun van der Mannen (projectleider, UNICUM)

VVOC-overgangsconsulente – onderzoek

Huidige situatie
Vrouwen met menopauzeklachten melden zich bij de huisarts. Deze behandelt zelf, verwijst naar de tweede lijn of verwijst soms naar een zelfstandige overgangsconsulent (vaak zonder vergoeding).
Binnen het Diakonessenhuis werkt een VVOC-geregistreerde overgangsconsulent op de menopauzepoli. Hier krijgen patiënten een consult en spreken ze de gynaecoloog.

In de regio zijn meerdere VVOC-geregistreerde overgangsconsulenten actief, maar zij hebben geen vaste positie binnen het huidige zorgpad. De NHG-Standaard Overgang beschrijft behandeling van menopauzeklachten in de eerste lijn, maar benoemt de overgangsconsulent niet als vaste schakel in het zorgpad.

Verandering
Overgangsconsulenten krijgen een herkenbare plek binnen het regionale zorgpad. Huisartsen kunnen bij passende klachten verwijzen naar een overgangsconsulent binnen de eerste lijn. Het is duidelijk wanneer en naar wie verwezen kan worden. Er worden werkafspraken gemaakt over samenwerking, terugkoppeling en medicatieafspraken. De overgangsconsulent biedt begeleiding, (preventief) leefstijladvies en ondersteuning bij medicatie-instelling. De tweede lijn blijft beschikbaar voor complexe menopauzezorg en andere specialistische gynaecologische zorg. Dit kan bijdragen aan kortere wachttijden voor specialistische zorg.

Beoogd effect
Door de inzet van een VVOC-overgangsconsulente in de eerste lijn kan menopauzezorg laagdrempelig worden aangeboden, terwijl de tweede lijn én de huisartsenzorg worden ontlast. De overgangsconsulent is een BIG-geregistreerde zorgprofessional met een uniforme (post-hbo) opleiding, waardoor kwalitatieve en consistente zorg gewaarborgd is.

Product owner
Ingrid de Voogd, kaderhuisarts urogynaecologie, UNICUM

Teamleden
Ati Vos (verplgeekundig specalist, Sterkz.org), Christel Rijnsburger (overgangsconsulent Diakonessenhuis en zelfstandig binnen eerste lijn),
Laura Seeber (gynaecoloog St. Antonius), Mi Sun van der Mannen (projectleider UNICUM)

Horizontaal vulvaspreekuur – onderzoek

Huidige situatie
Op dit moment worden vrouwen met vulvaklachten vaak verwezen naar de gynaecoloog. Meestal gaat het om lang bestaande vulvaire klachten waarbij veel huisartsen onzekerheid ervaren bij de diagnose en de start en controle van de langdurige behandeling. Er is vaak behoefte aan bevestiging en controle door een specialist. Deze verwijzingen komen terecht op poliklinieken met lange wachttijden. Hierdoor lopen vrouwen onnodig lang door met klachten die vaak eenvoudig verholpen kunnen worden in de eerste lijn.

Verandering
In de gewenste situatie wordt een gespecialiseerd vulvaspreekuur ingericht dat wordt uitgevoerd door kaderhuisartsen. Patiënten die nu verwezen worden naar de gynaecoloog, kunnen voortaan (eerst) terecht bij de kaderhuisartsen. Hiermee blijft een groot deel van de zorg in de eerste lijn, waar de toegankelijkheid hoger is en de doorlooptijden korter zijn. Ideaalbeeld is dat huisartsen patiënten direct verwijzen naar de kaderhuisarts, die de beoordeling en behandeling uitvoert en de patiënt vervolgens terugverwijst naar de eigen huisarts of doorverwijst naar de gynaecoloog bij bijvoorbeeld verdenking van maligniteit. Om klein en makkelijk te starten wordt begonnen met het terugnemen van verwijzingen naar de gynaecoloog die daar niet op de juiste plek zijn. Deze patiënten kunnen (eerst) door de kaderhuisarts worden gezien.

Relevante NHG-standaarden:

Product owner
Suzanne Veltman-Verhulst, kaderhuisarts urogynaecologie, waarnemer, UNICUM

Teamleden
Afra Zaal (gynaecoloog Diakonessenhuis), Mi Sun van der Mannen (projectleider, UNICUM)

Mogelijke veranderingen

Endometriose – stepped care aanpak – initiatie

Door een regionaal afstemde stepped-care aanpak voor endometriose in te richten, worden patiënten eerst voorzien van gestandaardiseerde informatie en passende eerstelijnsdiagnostiek. Hierdoor neemt de vraag naar tweedelijnsdiagnostiek af en worden alleen patiënten met complexere klachten doorverwezen. Dit leidt tot minder verwijzingen naar de 2e lijn, meer passende inzet van diagnostiek, minder herhaalconsulten bij de HA en kortere wachttijden in de 2e lijn.