Slaapproblemen kinderen en volwassenen

Huidige situatie
Ongeveer 55% van de Nederlandse moeders is niet tevreden over de zorg voor excessief huilende baby’s. Ouders voelen zich onvoldoende serieus genomen en ervaren weinig afstemming tussen JGZ en huisarts. Hierdoor worden zij vaak van het kastje naar de muur gestuurd en krijgen zij uiteenlopende adviezen en interventies. Door stress bij ouders en beperkte kennis bij zorgverleners treedt regelmatig medicalisatie op, zoals het voorschrijven van refluxmedicatie, speciale voeding of ziekenhuisopname ter ontlasting van gezinsstress. Van de jaarlijks circa 20.000 excessief huilende Nederlandse baby’s heeft minder dan 5% een medische oorzaak, terwijl toch jaarlijks ruim 700 baby’s worden opgenomen.

Verandering
Er komt een uniforme, regionaal gedragen en bekende aanpak voor huilbaby’s: ouders die zorgen hebben over hun excessief huilende baby komen bij de JGZ of huisarts terecht. JGZ is regiehouder, wat betekent dat de huisarts verwijst naar de JGZ, tenzij er alarmerende symptomen/signalen zijn bij de baby. Bij de JGZ krijgen ouders volgens de recente richtlijnen troosttechniek voor de huilende baby (de 5S-troostmethode). Daarnaast hebben ouders toegang tot regionaal goed vindbare en geüniformeerde informatie. Bij aanhoudende zorgen, stress of verdenking van een medische oorzaak, kan de huilbaby laagdrempelig worden doorverwezen naar de Advanced Baby Care (ABC)-poli in het St. Antonius of Diakonessenhuis, waar de baby somatisch wordt beoordeeld. Bij zorgen vanuit de kinderartsen op de ABC-poli kan een second opinion in het WZK worden aangevraagd.

Beoogd effect
Ouders weten beter wat ze zelfstandig kunnen doen en hebben meer vertrouwen in de omgang met hun huilbaby. Hierdoor wordt een reductie verwacht in aantal excessief huilende baby’s dat bij zorgverleners komt. Daarnaast kan bij aanhoudende zorgen of stress van de ouder laagdrempelig worden doorverwezen naar een ABC-poli, waar een huilbaby preventief vroegtijdig kan worden onderzocht. Hiermee wordt een vermindering in opnames en ligdagen verwacht.

Opschaling deel A
De verandering bestaat uit twee onderdelen. Deel A, waarin de JGZ wordt geschoold in de troostmethode, bevindt zich in de opschalingsfase. Zodra deze werkwijze is geïmplementeerd en de benodigde expertise binnen de JGZ beschikbaar is, start deel B: de inrichting van de regionale werkwijze binnen de huisartsenpraktijken.

Pilot deel B
Met een nulmeting wordt in kaart gebracht in hoeverre huisartsen bekend zijn met de werkwijze. Vervolgens wordt de regionale werkwijze verspreid en vindt na drie maanden een hermeting plaats. Zo wordt inzichtelijk of huisartsen de werkwijze kennen, toepassen en of dit leidt tot een verandering in de dagelijkse praktijk.

De pilot wordt uitgevoerd bij huisartsen die zijn aangesloten bij de RHO’s SterkZorg, RegioZorgNu en UNICUM. De start staat gepland voor november, nadat de scholing binnen de JGZ is afgerond.

Product owner
Ineke de Kruijff, kinderarts, St. Antonius Ziekenhuis

Scrummaster
Tijn Stolk, Allegro Medical

Teamlid
Laura van der Neut (Verpleegkundig specialist Neonatologie, St. Antonius), Marie-Louise van Doorn (JGZ Utrecht Stad), vacant (iemand van JGZ regio Utrecht).

Huidige situatie
Huisartsen gebruiken geen uniforme werkwijze voor het diagnostiseren van patiënten met slaapproblematiek. Er ontbreekt kennis en er zijn weinig handvatten om goed te diagnostiseren. Om deze reden wordt er gemakkelijk doorverwezen naar de somnoloog in de tweede lijn.

Verandering
Deze interventie gaat over het stellen van diagnoses rondom slaapproblematiek in de eerste lijn. De werkwijze voor het stellen van een diagnose bij patiënten met slaapproblematiek is daarna als volgt: de patiënt vult de online HSDQ-vragenlijst in en houdt gedurende een week een slaapdagboek bij. Het resultaat van de HSDQ-vragenlijst zal een diagnose suggereren. Deze diagnose zal door de huisarts bevestigd moeten worden. Het slaapdagboek heeft hierbij een ondersteunende rol. Alleen bij twijfel wordt een expert-huisarts geraadpleegd als deze aanwezig is in de regio. Als de expert-huisarts geen uitsluitsel kan geven, kan er een meedenkadvies bij de somnoloog worden aangevraagd. Bij blijvende onduidelijkheid, volgt een fysieke verwijzing naar de slaappoli.

Hoewel de NHG-standaard geen expliciete aanbeveling doet over het gebruik van vragenlijsten bij de diagnostiek van slaapstoornissen, sluit de HSDQ inhoudelijk goed aan bij de aanbevolen uitgebreide anamnese: de vragen uit de HSDQ ondersteunen het vervolgconsult door gestructureerd inzicht te geven in dezelfde aspecten die de NHG-standaard adviseert uit te vragen.

Beoogd effect
Minder verwijzingen naar de tweede lijn voor diagnostiek rondom slaapproblematiek.

Pilots
Er worden twee samenhangende pilots uitgevoerd: één voor de diagnostiek van insomnie en één voor de behandeling. De pilot voor diagnostiek start zodra uit de externe pilot blijkt dat behandeling met slaaprestrictie binnen de huisartsenpraktijk uitvoerbaar is.

Pilot diagnostiek
De pilot wordt uitgevoerd in huisartsenpraktijken in IJsselstein. Huisartsen en POH-GGZ’s volgen een scholing waarin de nieuwe diagnostische werkwijze centraal staat. Hierbij leren zij werken met de HSDQ-vragenlijst, het slaapdagboek en de interpretatie van de uitkomsten. Ook wordt aandacht besteed aan de bijbehorende eerstelijnsbehandeling.

Gedurende drie maanden wordt gevolgd in hoeverre de nieuwe werkwijze in de praktijk wordt toegepast. Na afloop wordt de pilot geëvalueerd en onderzocht of diagnostiek van insomnie vaker plaatsvindt en vaker leidt tot passende zorg.

Pilot behandeling
Als tijdens de diagnostiek insomnie wordt vastgesteld, start het tweede deel van de pilot. De behandeling vindt plaats binnen de eigen huisartsenpraktijk volgens de NHG-richtlijnen en maakt gebruik van de slaaprestrictiemethode.

Tijdens de pilot wordt bijgehouden hoe vaak slaaprestrictie wordt ingezet, welke zorgverlener de behandeling uitvoert en hoe patiënten de behandeling ervaren. Daarnaast wordt onderzocht of de verkorte scholing voldoende handvatten biedt voor huisartsen en POH-GGZ’s om deze behandeling zelfstandig uit te voeren.

Deze pilot sluit aan op de al lopende externe pilot naar de inzet van een POH-Slaap. De resultaten geven aanvullend inzicht in de haalbaarheid van taakverbreding binnen de huisartsenpraktijk en de praktische uitvoerbaarheid van de nieuwe werkwijze voor diagnostiek en behandeling van insomnie.

Product owner 
Bart van Pinxteren, huisarts, Sterkz.org

Scrummaster
Tijn Stolk, Allegro Medical

Teamleden
Stéphanie van Emmerik (stadscoördinator, Sterkz.org), Ron Plooij (Consulent GGZ, UNICUM), vacant (huisarts, UNICUM)

Huidige situatie
De huisarts heeft niet genoeg kennis en handvaten om een insomniepatiënt te behandelen. De behandelopties in de eerste lijn zijn te beperkt waardoor de patiënt wordt doorverwezen naar de tweede lijn.

Verandering
Patiënten waarbij de diagnose insomnie is gesteld worden door de huisarts verwezen naar de POH-GGZ die gespecialiseerd is in slaap (ofwel: POH-slaap). Hier ontvangt de patiënt de behandeling slaaprestrictie op afstand en wordt de patiënt gevraagd een slaapdagboek bij te houden. Als een gewenst behandeleffect uitblijft, volgt digitale slaapzorg (iSleep) en/of groepstherapie slaap in de wijk. Als dan nog steeds een gewenst behandeleffect uitblijft, wordt de patiënt verwezen naar de tweede lijn.

Beoogd effect
Insomniepatiënten kunnen beter behandeld worden in de eerste lijn en hoeven niet doorverwezen te worden naar de tweede lijn.

NB: Deze verandering omvat een lopende externe pilot bij Sterkz.org. Een centrale POH-slaap biedt hierbij slaaprestrictie op afstand aan patiënten uit meerdere aangesloten praktijken. De eerste resultaten zijn veelbelovend. 

Product owner
Bart van Pinxteren, huisarts, Sterkz.org

Scrummaster
Tijn Stolk, Allegro Medical

Teamleden
Stéphanie van Emmerik (stadscoördinator, Sterkz.org), 
Ron Plooij (Consulent GGZ, UNICUM), vacant (huisarts,  UNICUM)

We zorgen ervoor dat patiënten bij ontslag uit het ziekenhuis niet onnodig benzodiazepinen blijven gebruiken. Door het ontslagproces aan te passen, wordt automatisch bepaald of iemand moet afbouwen of kan stoppen, en wordt dit ook duidelijk vastgelegd en meegegeven aan patiënt en huisarts. Hierdoor voorkomen we dat tijdelijk gebruik ongemerkt langdurig wordt voortgezet.